Kuzeytaş Hukuk

13 Eylül 2018 tarihli ve 30534 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’da Türk Lirası’nın değerinin korunması amacıyla önemli bir değişikliğe gidilmiştir. Bu değişiklikle, Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan belirli sözleşmelerde bedelin döviz cinsinden veya dövize bağlı olarak belirlenmesi yasaklanmıştır. Bu düzenleme uyarınca, menkul ve gayrimenkul satışları, taşıt ve finansal kiralama dâhil olmak üzere her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama sözleşmeleri ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi yasaklanmıştır. Bununla birlikte, bazı sözleşmelerin, belirli istisnalar çerçevesinde döviz cinsinden yapılmasına izin verilmektedir. 
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 6 Ekim 2018 tarih ve 30577 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’de (Tebliğ No: 2008-32/34) Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2018-32/51) bu yasağın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş ve bazı istisnalar getirilmiştir. 19 Nisan 2022 tarihindeki düzenleme ile ise bazı alanlarda yeni sınırlamalar getirilmiş, ancak 6 Mart 2025 tarihinde yapılan bir değişiklikle belirli sözleşmeler için yeniden dövizle ödeme yapma imkânı tanınmıştır.
Aşağıda, sözleşmenin türüne veya taraflarına bağlı olarak, belirli istisnalar kapsamında ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden ya da dövize endeksli olarak kararlaştırılabileceği durumlara örnekler yer almaktadır.

1. Sözleşme Türüne Göre İstisnalar

İş Sözleşmeleri: Yurt dışında yerine getirilecek iş sözleşmeleri ile gemi adamlarının taraf olduğu iş sözleşmelerinde ödemeler döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenebilir.
Hizmet sözleşmeleri: İhracat, transit ticaret, döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri; Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışında gerçekleştireceği faaliyetlere ilişkin hizmet sözleşmeleri ile Türkiye’de başlayıp yurt dışında sona eren veya yurt dışında başlayıp Türkiye’de sona eren elektronik haberleşme hizmetlerine ilişkin sözleşmelerde dövizle ödeme yapılabilir.
Teknoloji ve lisans sözleşmeleri: Yurt dışında üretilen yazılımlara ilişkin satış sözleşmeleri ile donanım ve yazılımlara yönelik lisans ve hizmet sözleşmelerinde dövizle ödeme mümkündür.
Eser sözleşmeleri: Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan ve döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmelerinde dövizle ödeme yapılmasına izin verilmektedir.
Finansal kiralama (leasing) sözleşmeleri: Belirli kanun ve maddeler kapsamında gemilere ilişkin leasing sözleşmeleri ile mevzuatta belirtilen diğer finansal kiralama sözleşmelerinde ödemeler döviz cinsinden veya dövize endeksli olabilir.
Menkul satış sözleşmeleri: 6 Mart 2025 tarihli düzenleme uyarınca, taşıt satışları hariç olmak üzere menkul satış sözleşmelerinde dövizle ödeme yapılabilmektedir.

2. Sözleşmenin Taraflarına Göre İstisnalar

Bazı istisnalar saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki kişilerin taraf olduğu sözleşmelerde ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabilir:
Yurt dışında yerleşik kişilerin Türkiye’deki şube, temsilcilik veya çoğunluk payına sahip oldukları şirketlerin taraf olduğu sözleşmeler
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan kişilerin taraf olduğu sözleşmeler
Kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketlerinin taraf olduğu sözleşmeler
Kamu kurumlarının dövizli ihaleleri ve uluslararası anlaşmaların uygulanması kapsamında yüklenicilerin üçüncü kişilerle yaptığı sözleşmeler
Kamu borç yönetimi kapsamında bankaların taraf olduğu sözleşmeler
Ticari havayolu işletmeleri ile sivil havacılık alanında faaliyet gösteren şirketlerin taraf olduğu sözleşmeler
Ancak bu istisnalar, çoğu durumda gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmeleri, taşıt satış ve kiralama sözleşmeleri, iş sözleşmeleri ve bazı eser sözleşmeleri için uygulanmamaktadır. Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 3. Maddesi uyarınca düzenlemelere aykırı davranan kişiler hakkında idari para cezası uygulanmaktadır.